Στο προηγούμενο επεισόδιο είπαμε κάτι: πριν βάλεις έστω και ένα ευρώ κάπου, πρέπει να ξέρεις τι αγοράζεις. Ωραία. Αλλά τι σημαίνει «αγοράζω μια μετοχή»; Τι ακριβώς παίρνεις; Ένα χαρτί; Ένα νούμερο σε μια οθόνη; Σήμερα εξηγούμε τα τρία βασικά εργαλεία που χρησιμοποιεί κάποιος που επενδύει: μετοχές, ομόλογα, και ETFs.

Γιατί έχει σημασία να ξέρεις τι αγοράζεις

Πολλοί ανοίγουν λογαριασμό σε broker, βλέπουν μια λίστα με ονόματα εταιρειών (Apple, Tesla, ΟΠΑΠ, Τράπεζα Πειραιώς) και πατάνε «αγορά». Χωρίς να καταλαβαίνουν τι δικαιώματα τους δίνει αυτό. Χωρίς να ξέρουν αν ταιριάζει στους στόχους τους. Αυτό είναι σαν να πας σε φαρμακείο και να πεις «δώσε μου κάτι». Θα πάρεις κάτι, ναι. Αλλά μπορεί να είναι ασπιρίνη, μπορεί αντιβίωση, μπορεί βιταμίνη. Και δεν κάνουν όλα το ίδιο.

Μετοχές: ένα κομμάτι μιας εταιρείας

Φαντάσου ότι ένας φίλος σου ανοίγει μια πιτσαρία. Χρειάζεται €100.000 για να ξεκινήσει. Δεν τα έχει μόνος του. Μαζεύει 10 άτομα, ο καθένας βάζει €10.000. Τώρα ο καθένας κατέχει ένα δέκατο της πιτσαρίας. Αυτό το «δέκατο» είναι η μετοχή σου. Αν η πιτσαρία πάει καλά, η αξία του μεριδίου σου ανεβαίνει. Αν αρχίσει να χάνει πελάτες και μπει σε χρέη, η αξία πέφτει. Το ίδιο ισχύει στο χρηματιστήριο, μόνο που αντί για πιτσαρία μιλάμε για εταιρείες σαν τη Microsoft, τη Novartis, ή τη ΔΕΗ.

Η μετοχή σου δίνει δύο τρόπους να κερδίσεις. Ο πρώτος: αν η αξία της εταιρείας ανέβει, η μετοχή σου αξίζει περισσότερο και μπορείς να τη μεταπωλήσεις ακριβότερα. Αυτό λέγεται κεφαλαιακό κέρδος, δηλαδή capital gain. Ο δεύτερος: κάποιες εταιρείες, όχι όλες, μοιράζουν μέρος των κερδών τους στους μετόχους. Αυτό λέγεται μέρισμα, δηλαδή dividend.

Κάτι ακόμα που αξίζει να ξέρεις: πολλοί νομίζουν ότι για μετοχές χρειάζεσαι χιλιάδες ευρώ. Κάποτε ίσχυε. Σήμερα μπορείς να αγοράσεις κλάσματα μετοχών, δηλαδή ένα κομμάτι μετοχής. Αν μια μετοχή κοστίζει $200, μπορείς να αγοράσεις αξίας $20.

Αλλά οι μετοχές έχουν ρίσκο. Η τιμή μπορεί να πέσει 20%, 30%, 50% σε μια κρίση. Αν χρειάζεσαι αυτά τα λεφτά σύντομα, η μετοχή δεν είναι ο κατάλληλος χώρος. Αν έχεις χρόνο, 10, 15, 20 χρόνια, ιστορικά η μετοχή ανακάμπτει. «Ιστορικά» όμως δεν σημαίνει «εγγυημένα». Κράτα το αυτό.

Ομόλογα: γίνεσαι δανειστής

Αν η μετοχή σημαίνει «γίνομαι συνιδιοκτήτης», το ομόλογο σημαίνει «γίνομαι δανειστής». Δανείζεις τα λεφτά σου σε κάποιον, μια κυβέρνηση ή μια εταιρεία, και εκείνος σου υπόσχεται ότι θα σου τα επιστρέψει σε ένα ορισμένο χρονικό διάστημα, μαζί με τόκο.

Παράδειγμα: η Ελληνική Δημοκρατία εκδίδει ένα 10ετές ομόλογο. Αγοράζεις αξίας €1.000. Ο τόκος είναι 3,5% τον χρόνο. Κάθε χρόνο παίρνεις €35, και μετά από 10 χρόνια παίρνεις πίσω τα €1.000 σου. Απλό και προβλέψιμο.

Γι’ αυτό τα ομόλογα θεωρούνται γενικά πιο ασφαλή από τις μετοχές, ξέρεις τι θα πάρεις και πότε. Βέβαια ρίσκο υπάρχει και εδώ. Αν δανείσεις σε ένα κράτος που χρεοκοπήσει ή σε μια εταιρεία που πτωχεύσει, τα λεφτά σου κινδυνεύουν. Οι Έλληνες το ξέρουμε καλά αυτό: το PSI του 2012, όπου τα ελληνικά ομόλογα δέχτηκαν κούρεμα 53,5%, ήταν ακριβώς αυτή η περίπτωση. Ομόλογο αξίας €1.000 έγινε €465.

Τα γερμανικά ομόλογα θεωρούνται πιο ασφαλή από τα ελληνικά. Τα ελληνικά πιο ασφαλή από τα τουρκικά. Αυτή η ιεραρχία κινδύνου αντικατοπτρίζεται στον τόκο: όσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος, τόσο υψηλότερος ο τόκος. Αλλιώς, ποιος θα δάνειζε;

Πού χρησιμεύουν τα ομόλογα σε κάποιον που ξεκινάει; Ισορροπία. Αν βάλεις τα πάντα σε μετοχές, μια κρίση μπορεί να μειώσει το χαρτοφυλάκιό σου κατά 40%. Αν έχεις και ομόλογα μέσα, αυτά λειτουργούν σαν αμορτισέρ, δεν εξαφανίζουν τον κίνδυνο αλλά τον μαλακώνουν. Αυτό λέγεται «διαφοροποίηση», δηλαδή diversification. Τα ομόλογα δεν είναι βαρετά. Είναι ο τρόπος που κρατάς τα νεύρα σου όταν οι αγορές κάνουν ζιγκ ζαγκ.

ETFs: ένα πακέτο εκατοντάδων εταιρειών

ETF σημαίνει Exchange-Traded Fund. Ακούγεται σαν κάτι που μόνο τραπεζίτες καταλαβαίνουν, αλλά στην πραγματικότητα είναι πιθανώς το πιο κατάλληλο εργαλείο για κάποιον που ξεκινάει.

Θυμάσαι την πιτσαρία; Μια μετοχή ίσον ένα κομμάτι μιας εταιρείας. Σκέψου τώρα ότι αντί να αγοράσεις κομμάτι μίας εταιρείας, αγοράζεις ένα κομμάτι από ένα πακέτο που περιέχει εκατοντάδες εταιρείες. Ένα ETF κάνει ακριβώς αυτό: μαζεύει πολλές μετοχές (ή ομόλογα, ή και τα δύο) σε ένα πακέτο, και εσύ αγοράζεις μερίδια.

Πάρε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα. Ένα από τα πιο γνωστά ETFs παρακολουθεί τον δείκτη S&P 500, τις 500 μεγαλύτερες εταιρείες των ΗΠΑ. Αγοράζοντας ένα μερίδιο, κατέχεις ένα μικροσκοπικό κομμάτι από κάθε μία. Με μία αγορά.

Γιατί αυτό είναι χρήσιμο; Διασπορά, γιατί αν μια εταιρεία μέσα στο πακέτο πτωχεύσει, δεν σε επηρεάζει ιδιαίτερα, οι υπόλοιπες 499 εξακολουθούν να δουλεύουν. Απλότητα, γιατί δεν χρειάζεται να ξέρεις ποια εταιρεία θα ανέβει. Αγοράζεις ουσιαστικά «την οικονομία». Και χαμηλό κόστος, γιατί τα ETFs έχουν τέλη 0,07% ή 0,20% τον χρόνο αντί 1,5% ή 2% που χρεώνουν τα παραδοσιακά αμοιβαία κεφάλαια.

Αυτή η διαφορά στα τέλη μοιάζει μικρή, αλλά σε 30 χρόνια τρώει χιλιάδες ευρώ. Σε υποθετικό σενάριο: €100 τον μήνα για 30 χρόνια με 7% μέση απόδοση, ένα ETF με 0,20% τέλη σου δίνει περίπου €117.000, ένα αμοιβαίο κεφάλαιο με 1,5% τέλη σου δίνει περίπου €91.000. Η διαφορά: γύρω στα €26.000. Αυτά τα λεφτά δεν πήγαν σε εσένα, πήγαν σε κάποιον που διαχειρίζεται το κεφάλαιο. Θυμάσαι τον σύνθετο τόκο; Δουλεύει και εδώ, αλλά εναντίον σου αν πληρώνεις υψηλά τέλη.

Τα ETFs δεν είναι μαγικά. Αν η αγορά πέσει 30%, το ETF σου θα πέσει 30%. Δεν υπάρχει τρόπος να βγάζεις λεφτά χωρίς κανένα ρίσκο. Αν σου πει κανείς κάτι τέτοιο, τρέξε. Αυτό που σου δίνει ένα ETF είναι μια λογική, χαμηλού κόστους τοποθέτηση στην ανάπτυξη της οικονομίας. Ούτε λιγότερο, ούτε περισσότερο.

Τα τρία μαζί

Δεν είναι θέμα «ποιο είναι καλύτερο». Είναι περισσότερο «ποιο ταιριάζει σε ποιον στόχο». Κάποιος νέος, 25 χρονών, που ξεκινάει τώρα και δεν θα χρειαστεί αυτά τα λεφτά για δεκαετίες, ένα ευρύ ETF μετοχών μπορεί να είναι λογική αρχή. Κάποιος 55 χρονών κοντά στη σύνταξη, που θέλει σταθερότητα, ίσως περισσότερα ομόλογα και λιγότερες μετοχές.

Ο καθένας έχει διαφορετικό χρονικό ορίζοντα και διαφορετική ανοχή στον κίνδυνο. Αυτά τα δύο καθορίζουν ποιο μίγμα ταιριάζει σε εσένα. Και πάντα: αυτό δεν είναι σύσταση, είναι εξήγηση κατηγοριών. Η απόφαση είναι δική σου.

Σχετικά επεισόδια

Πηγές