Ένας φίλος μου, ας τον πούμε Παύλο (δεν είναι το πραγματικό του όνομα), τον Μάρτιο του 2020, μέσα στο lockdown, είδε ότι οι αγορές είχαν πέσει 30% μέσα σε δύο εβδομάδες. Πανικός παντού, το CNN με κόκκινα νούμερα, το Twitter γεμάτο «κραχ, κραχ, πάει τελείωσε». Ο Παύλος σκέφτηκε «τώρα είναι η ευκαιρία μου», άνοιξε λογαριασμό σε broker μέσα σε μισή ώρα, πήρε €5.000 από τις αποταμιεύσεις του (τα μισά ήταν το ταμείο έκτακτης ανάγκης του), κι αγόρασε τρεις μετοχές που είχε δει σε ένα βίντεο στο YouTube.

Τρεις μήνες μετά η αγορά είχε ανακάμψει, αλλά ο Παύλος δεν ήταν κερδισμένος. Είχε ήδη πουλήσει χαμηλά, γιατί πανικοβλήθηκε σε μια δεύτερη πτώση κι είπε «ας σώσω ό,τι σώζεται». Χαμένα λεφτά, χαμένη αυτοπεποίθηση, κι ένα «δεν είναι για μένα αυτά» που τον κράτησε μακριά για 3 ολόκληρα χρόνια.

Τα λάθη που έκανε ο Παύλος τα κάνουν σχεδόν όλοι στην αρχή. Παρόμοια λάθη έκανα κι εγώ μέχρι να μάθω. Πάμε να δούμε τα 5 πιο κλασικά, ένα-ένα.

Λάθος 1: μπαίνω χωρίς να ξέρω τι αγοράζω

Αυτό γίνεται πιο συχνά απ’ ό,τι φαντάζεσαι. Αγοράζεις κάτι χωρίς να έχεις ιδέα τι ακριβώς είναι. Ακούγεται τόσο βασικό που ντρέπεσαι να το παραδεχτείς, αλλά γίνεται, κυρίως από ανθρώπους που δεν είναι χαζοί, απλά βιάζονται.

Μου έχει πει φίλος «αγόρασα ένα ETF», ρωτάω «ωραία, ποιον δείκτη ακολουθεί;», σιωπή. «Δεν ξέρω ακριβώς, αλλά το είδα σε ένα κανάλι κι ακουγόταν καλό.» Ή το κλασικό: «αγόρασα μετοχές Tesla γιατί ο Μασκ είναι έξυπνος». Να αγοράζεις μετοχή μόνο επειδή σου αρέσει ο CEO είναι σαν να αγοράζεις σπίτι επειδή ο αρχιτέκτονας σου φάνηκε συμπαθής στο Instagram: μπορεί να έφτιαξε ωραίο σπίτι, μπορεί και όχι, αλλά εσύ δεν κοίταξες ούτε τα θεμέλια.

Ο Παύλος αγόρασε τρεις μετοχές γιατί «θα ανέβαιναν» σύμφωνα με κάποιο βίντεο. Δεν ήξερε τι δουλειά κάνουν αυτές οι εταιρείες. Δεν είχε μπει ποτέ να δει αν βγάζουν κέρδη. Ρώτα τον τι σημαίνει P/E ratio, δηλαδή πόσες φορές τα κέρδη πληρώνεις για μια μετοχή, και θα σε κοιτάξει σαν να του μίλησες αρχαία αιγυπτιακά.

Γιατί γίνεται; Κυρίως λόγω ενθουσιασμού. Βλέπεις ιστορίες ανθρώπων που κέρδισαν, νιώθεις ότι χάνεις το τρένο, κι αρχίζεις χωρίς να σκεφτείς. Αλλά ο ενθουσιασμός χωρίς κατανόηση σε κάνει να παίρνεις αποφάσεις που δεν μπορείς να υπερασπιστείς τρεις μέρες αργότερα.

Εύκολος κανόνας: μην αγοράσεις τίποτα μέχρι να μπορείς να το εξηγήσεις σε κάποιον σε μία πρόταση. «Βάζω λεφτά σε ένα ETF που ακολουθεί τις 500 μεγαλύτερες αμερικανικές εταιρείες.» Αν δεν μπορείς να πεις κάτι τέτοιο, δεν είσαι έτοιμος, και δεν πειράζει.

Λάθος 2: βάζω όλα μου τα λεφτά με τη μία

Ας υποθέσουμε ότι μάζεψες €10.000 και αποφασίζεις να τα επενδύσεις. Τα βάζεις όλα σήμερα, με μία κίνηση. Αυτή η τακτική λέγεται lump sum, δηλαδή εφάπαξ τοποθέτηση.

Αν κοιτάξεις τα δεδομένα, η εφάπαξ τοποθέτηση κερδίζει τη σταδιακή (αυτό που λένε DCA, δηλαδή dollar-cost averaging, να βάζεις λίγα-λίγα κάθε μήνα) περίπου δύο στις τρεις περιπτώσεις. Τα μαθηματικά το λένε και δεν θα κάτσω να στο κρύψω. Αλλά τα μαθηματικά δεν ξέρουν πώς νιώθεις στις δύο τη νύχτα, όταν ανοίγεις τον λογαριασμό σου και βλέπεις μείον €1.500 γιατί η αγορά έπεσε 15% σε μια εβδομάδα.

Πριν λίγα χρόνια μια κοπέλα 26 χρονών μου είπε ότι πήρε bonus €8.000 κι αγόρασε αμέσως μετοχές τεχνολογίας με όλο το ποσό. Δύο εβδομάδες μετά η αγορά έκανε «διόρθωση», βρέθηκε στο -12%, και πούλησε τα μισά γιατί δεν μπορούσε να κοιμηθεί από το άγχος. Μετά, κοιτούσε κάθε μέρα αυτές τις μετοχές να ανεβαίνουν χωρίς εκείνη να τις έχει πια.

Τι θα μπορούσε να κάνει αλλιώς; Αντί €8.000 μαζί, να βάζει €1.000 τον μήνα, σταδιακά, μέσα σε 8 μήνες. Θα αγόραζε σε διαφορετικές τιμές, θα συνήθιζε σιγά-σιγά πώς κινείται η αγορά, κι ακόμα κι αν κάποιον μήνα τα πράγματα πήγαιναν κάτω, δεν θα ένιωθε ότι τα έχασε όλα. Γιατί στην αρχή, πριν αποκτήσεις πέτσα (κι αυτή η πέτσα δεν έρχεται από βιβλία, έρχεται μόνο αφού ζήσεις μερικές πτώσεις), η ψυχολογία μετράει πιο πολύ κι από τα μαθηματικά.

Λάθος 3: αντιδρώ στα νέα

Αγοράζεις γιατί άκουσες καλό νέο, πουλάς γιατί άκουσες κάτι τρομαχτικό. Η αγορά πέφτει 3% σε μια μέρα, ανοίγεις τα νέα, και πέφτεις πάνω σε τίτλους «ΚΡΑΧ, ΦΟΒΟΙ ΓΙΑ ΥΦΕΣΗ, ΠΑΝΙΚΟΣ ΣΤΙΣ ΑΓΟΡΕΣ». Κι αρχίζεις να πατάς κουμπιά στο κινητό σου.

Μία σημαντική λεπτομέρεια: τα οικονομικά μέσα ενημέρωσης πληρώνονται από τα κλικ σου, όχι από το αν πήρες σωστή απόφαση. Πτώση 3% σε μια μέρα γίνεται δεκάδες φορές τον χρόνο, αλλά ο τίτλος «σήμερα η αγορά έκανε αυτό που κάνει πάντα» δεν βγάζει κλικ.

Η Dalbar, μια εταιρεία που μελετάει τη συμπεριφορά επενδυτών εδώ και πάνω από 30 χρόνια, βρίσκει ότι ο μέσος ιδιώτης επενδυτής υστερεί σε σχέση με τον S&P 500 κατά 3 με 4 ποσοστιαίες μονάδες τον χρόνο. Κάθε χρόνο. Γιατί; Γιατί μπαίνει και βγαίνει τη λάθος στιγμή. Αγοράζει αφού η αγορά ήδη ανέβηκε (γιατί τότε νιώθει ασφάλεια) και πουλάει αφού ήδη έπεσε (γιατί τότε φοβάται). Αγοράζεις ψηλά, πουλάς χαμηλά, δηλαδή ακριβώς το ανάποδο από αυτό που θέλεις.

Η Morningstar βρίσκει κάτι που το λέει «timing gap», δηλαδή η απώλεια που έρχεται αποκλειστικά από το ότι ο κόσμος πειράζει τα λεφτά του αντί να τα αφήσει ήσυχα: γύρω στο 1,7% τον χρόνο. Σκέψου το: η καλύτερη στρατηγική που μπορεί να ακολουθήσει ένας αρχάριος μπορεί κάλλιστα να είναι, κυριολεκτικά, να μην κάνει τίποτα. Να αφήσει τα λεφτά εκεί που τα έβαλε και να πάει μια βόλτα.

Λάθος 4: δεν έχω ταμείο έκτακτης ανάγκης

Αυτό εδώ δεν έχει σχέση με αγορές ή δείκτες. Πολλοί ξεκινάνε να επενδύουν πριν φτιάξουν ένα ταμείο έκτακτης ανάγκης, δηλαδή λεφτά στην άκρη σε λογαριασμό που μπορείς να τα έχεις σε μια μέρα, για ό,τι κακό τύχει. Χάνεις τη δουλειά, χάλασε το αυτοκίνητο, χρειάστηκες οδοντίατρο, έσπασε ο θερμοσίφωνας. Η ζωή, δηλαδή, που δεν ρωτάει πότε σε βολεύει.

Χωρίς αυτό το μαξιλάρι, αν σε πιάσει ανάγκη και χρειαστείς μετρητά άμεσα, ο μόνος τρόπος είναι να πουλήσεις τις επενδύσεις σου. Εκείνη ακριβώς τη στιγμή η αγορά μπορεί να είναι κάτω, κι εσύ πουλάς σε ζημιά, όχι επειδή πήρες λάθος επενδυτική απόφαση, αλλά επειδή δεν είχες εναλλακτική.

Ο Παύλος (ξανά ο Παύλος, ναι) είχε πάρει τα μισά χρήματα του ταμείου έκτακτης ανάγκης κι αγόρασε μετοχές. Λίγο αργότερα χρειάστηκε να πληρώσει μια επισκευή σπιτιού, σωλήνες, υγρασίες, τα κλασικά. Δεν είχε αρκετό ρευστό. Πούλησε μετοχές με ζημιά για να πληρώσει τον υδραυλικό. Δεν τον νίκησε η αγορά, τον νίκησε ο θερμοσίφωνας.

Ο κανόνας: 3 με 6 μήνες βασικών εξόδων, σε λογαριασμό ταμιευτηρίου, που δεν τον ακουμπάς. Δεν χρειάζεται να αποδίδει τίποτα αυτός ο λογαριασμός, δεν τον έχεις για κέρδος, τον έχεις για να κοιμάσαι ήσυχος. Πρώτα αυτό, μετά επενδύσεις.

Λάθος 5: ακολουθώ «ειδικούς» στο internet

Μπορεί να ακούγεται λίγο αστείο να σου το λέω μέσα από κανάλι στο YouTube, αλλά πρέπει να ειπωθεί: ένα από τα πιο κλασικά λάθη είναι να ακολουθείς τυφλά κάποιον στο internet που σου λέει τι να κάνεις με τα λεφτά σου.

Ο τύπος στο TikTok με τη Lamborghini πίσω του (νοικιασμένη κατά πάσα πιθανότητα) που σου λέει «αγόρασε αυτό το crypto τώρα πριν εκτοξευτεί». Ο YouTuber που δείχνει screenshots κερδών αλλά δεν ανεβάζει ποτέ τις ζημιές. Ο «coach» που πουλάει course για €497 για τα «μυστικά του παθητικού εισοδήματος», μυστικά που αν ήταν τόσο σίγουρα δεν θα τα πουλούσε σε εσένα, θα τα χρησιμοποιούσε ο ίδιος.

Ένα παιδί, 23 χρονών, σπουδαστής, ξεκίνησε να ακολουθεί τρεις-τέσσερις τέτοιους λογαριασμούς στο Instagram (αυτούς που τους λένε finfluencers, δηλαδή financial influencers, «ειδικοί» με εισαγωγικά μεγάλα σαν πόρτα γκαράζ). Κάθε μέρα ένα νέο «αυτή η μετοχή θα εκτοξευτεί». Σε 3 μήνες είχε αγοράσει 12 μετοχές χωρίς καμία σχέση μεταξύ τους, χωρίς ιδέα γιατί η κάθε μία θα πρέπει να ανέβει. Μετά πούλησε τις τρεις κερδοφόρες «για να κλειδώσει τα κέρδη» και κράτησε τις χαμένες «γιατί κάποια στιγμή θα γυρίσουν», δηλαδή πιθανώς το αντίθετο από αυτό που θα ήθελες να κάνεις.

Παρόμοια λάθη έκανα κι εγώ στην αρχή. Άκουγα κάποιους κυρίως στο YouTube, διάβαζα οικονομικά έντυπα, κατέληξα να αγοράσω 8 διαφορετικές μετοχές δίχως να έχω κοιτάξει ο ίδιος τα οικονομικά τους, απλά και μόνο γιατί αυτά που άκουγα και διάβαζα ακούγονταν πειστικά. Κάποιες τις πούλησα με μικρό κέρδος, κάποιες με χασούρα. Στην ουσία έχασα χρόνο, γιατί δεν επένδυσα σε κάτι μακροπρόθεσμα με πεποίθηση. Αλλά τουλάχιστον έμαθα ότι τα κίνητρα κάποιου εντύπου ή ενός τύπου στο YouTube δεν συμβαδίζουν απαραίτητα με το δικό μου συμφέρον.

Αυτό αφορά κι εμένα, κι αν δεν το πω θα είμαι ανειλικρινής: εγώ που σου μιλάω δεν είμαι σύμβουλος επενδύσεων. Δεν ξέρω τι στόχους έχεις, τι υποχρεώσεις κουβαλάς, τι αντοχή έχεις στο άγχος. Αυτό εδώ είναι εκπαίδευση. Τις αποφάσεις για τα χρήματά σου τις παίρνεις μόνος σου.

Το κοινό νήμα

Πίσω από κάθε ένα από αυτά τα πέντε λάθη κρύβεται η ίδια αιτία: η βιασύνη. Η αίσθηση ότι «πρέπει να κάνω κάτι τώρα, αλλιώς θα χάσω». Ο φόβος ότι κάποιος κερδίζει κι εσύ μένεις πίσω.

Μόνο που δεν χάνεις κανένα τρένο. Η αγορά θα είναι εκεί αύριο και μεθαύριο και σε 10 χρόνια. Τα ETFs δεν ξεπουλάνε, ο S&P 500 δεν κλείνει, κανείς δεν σου κρύβει κρυφή ευκαιρία που θα εξαφανιστεί μέχρι αύριο. Αυτό που μπορεί όμως να χάσεις είναι να μπεις βιαστικά, να καείς, και να μην ξαναμπείς ποτέ. Αυτό ακριβώς έπαθε ο Παύλος. Κάηκε και έμεινε 3 χρόνια έξω.

Αλλά ο Παύλος ξανάρχισε πέρυσι. Αυτή τη φορά το πήρε πιο σοβαρά. Μίλησε με τον λογιστή του, διάβασε τι αγοράζει, κατάλαβε τι κάνει το ETF που διάλεξε, κι άρχισε βάζοντας €200 τον μήνα σε έναν παγκόσμιο δείκτη. Χωρίς βιασύνη, χωρίς θόρυβο, χωρίς κανέναν influencer να του λέει τι να κάνει. Αυτή τη φορά κοιμάται ήσυχος τα βράδια.

Σχετικά επεισόδια

Πηγές